باب هفتاد و سوم- در شرح آيه اوّل تورات

از آثار حضرت عبدالبهاء - مائده آسمانی، جلد ٢، صفحه ۸۹ – ۹۱

باب هفتاد و سوم- در شرح آيه اوّل تورات

حضرت عبدالبهاء جلّ ثنائه در لوح جذّاب ميفرمايند

قوله الاحلی:

عشق آباد مرو حضرت آقا عزيز الله جذّاب عليه بهاء الابهی

هو الله

ای عزيز عبدالبهاء، نامه شما رسيد و اشعار آبدار ملاحظه گرديد سؤالی که فرموده بوديد بسيار دقيق و عميق است بيان بليغ لازم دارد وجود بر دو قسم است وجود علمی و وجود عينی کائنات قبل از وجود عينی وجود علمی داشتند يعنی معلومات حقّ بودند بعد وجود عينی يافتند يعنی تحقّق در خارج شد بصر تعلّق بوجود علمی ندارد تعلّق بوجود عينی دارد يعنی بصر در عالم وجود به شيئی غير موجود تعلّق نيابد بايد وجود خارجی داشته باشد تا بصر بآن تعلّق يابد اسم بصير غير اسم عليم است کاينات معلومات حقّ بودند ولی اسم بصير تعلّق بحقايق اشياء نداشت چون در عالم وجود تحقّق يافت اسم بصير بآن تعلّق گرفت اين مسئله بسيار دقيق است بسيار تأمّل فرمائيد من باب مثل ذکر ميشود صور علميّه که در حيّز ادراک شماست بصر شما باو تعلّق ندارد چون در خارج آن صور علميّه تحقّق يابد بصر شما بآن تعلّق گيرد و ديگر آنکه علم بر دو قسم است يکی علمی که تعلّق بذات دارد علم ذاتی الهی است آن عين ذات است ممتاز از ذات نيست چرا در آن مقام وحدت صرفه است و ذات عبارت از جميع اسماء و صفاتست آن علم ذاتی الهی لا يدرک است و علم ديگر در حيّز فعل است يعنی عين معلومست و آن تحقّق در خارجست بصر تعلّق بشیء موجود يابد نه بشیء معدوم تعلّق علم بشیء غير موجود ممکن است امّا بصر محال است اينست که ميفرمايد چون خلق فرمود ديد که نيکوست و واقفين اسرار الهی برآنند که علم بر دو قسم است يک قسم ادراک شیء است بدون صورت متمايزه در ذهن اين علم ذاتی است و علم ثانی علم صوريست و آن علم علم شهوديست و آن عبارتست از ادراک شیء مع صورته المتمايزة فی الذهن اين مشاهده حقّ عبارت از علم شهوديست امّا علم وجودی آن عين ذات حقّست مانند ذات حقّ ادراک نشود و بکنه حقيقتش کسی پی نبرد بسيار تعمّق لازم است تا باين لطيفه معانی انسان پی ببرد شما علم باين داريد که در هويّت اين حبّه شجری عظيم موجود لکن بصر آنرا نبيند مگر وقتی که انبات شود و شجر گردد. از اين مثل حقيقت مسئله واضح و عيانست پس عبارت تورات منافی علم الهی نيست که محيط بحقايق اشياست و عليک البهاء الابهی ع ع. انتهی